Η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται σε μια από τις πιο κρίσιμες καμπές της σύγχρονης ιστορίας της. Το κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, που αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της τοπικής οικονομίας για πάνω από μισό αιώνα, έχει οδηγήσει σε μια πρωτοφανή διαδικασία αποβιομηχανοποίησης. Οι συνέπειες είναι ορατές: χιλιάδες χαμένες θέσεις εργασίας, εγκαταλελειμμένα ορυχεία, μείωση του πληθυσμού λόγω μετανάστευσης και σοβαρές πιέσεις στο εισόδημα των νοικοκυριών. Η περιοχή που για δεκαετίες τροφοδοτούσε τη χώρα με ηλεκτρική ενέργεια βρίσκεται τώρα μπροστά στο δίλημμα: ή θα ακολουθήσει έναν βηματισμό σταδιακής παρακμής, ή θα αξιοποιήσει αυτή τη μετάβαση για να επανιδρύσει τον παραγωγικό της ιστό σε νέες, βιώσιμες βάσεις.
Η αποβιομηχανοποίηση δεν είναι απλώς οικονομικό φαινόμενο είναι κοινωνικό σοκ. Οι εργάτες των ορυχείων, οι τεχνικοί σταθμών, οι εργολάβοι και οι μικρομεσαίοι που ζούσαν από την αλυσίδα αξίας του λιγνίτη βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα αβέβαιο αύριο. Παράλληλα, η απώλεια εσόδων για τους δήμους, η πτώση στις τιμές των ακινήτων και η μείωση της κατανάλωσης δημιουργούν φαύλο κύκλο συρρίκνωσης. Ωστόσο, η περιοχή διαθέτει υποδομές, δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, τηλεθέρμανσης, πανεπιστημιακά ιδρύματα και εργατικό δυναμικό με τεχνογνωσία στην ενέργεια. Αυτά μπορούν να γίνουν μοχλός αναγέννησης αν συνδυαστούν με ένα συνεκτικό σχέδιο ανάπτυξης.
Η συζήτηση για την επόμενη ημέρα δεν μπορεί να περιοριστεί σε αποσπασματικά προγράμματα επιδοτήσεων. Χρειάζεται ένα στρατηγικό σχέδιο βιομηχανικής και ενεργειακής αυτάρκειας, που θα στηρίζεται στην αξιοποίηση των εγχώριων πόρων, της γνώσης και της καινοτομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, αξίζει να εξεταστούν οι προγραμματικές δηλώσεις της «Ελλήνων Συνέλευσις», που θέτουν στο επίκεντρο την αυτάρκεια και την τεχνολογική αναγέννηση της Ελλάδας αλλά και τον τρόπο χρηματοδότησης της.
Σύμφωνα με το πρόγραμμά: Η βιομηχανία πρέπει να δομηθεί για να παρέχει αυτάρκεια σε όλους τους τομείς, λαμβάνοντας υπόψη τις παγκόσμιες συνθήκες για συνεργασίες και επενδύσεις σε νευραλγικούς τομείς. Θα στηριχθεί στην τεχνολογία αιχμής και στην ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών, καλώντας τους Έλληνες επιστήμονες και εφευρέτες να συμβάλουν. Οι πρώτες ύλες της ελληνικής γης πρέπει να αποτελέσουν βάση της νέας παραγωγής, με έμφαση στον εξορυκτικό κλάδο και ειδικά στα σπάνια μέταλλα και σπάνιες γαίες. Όλη η παραγωγή πρώτων υλών πρέπει να παραμένει στη χώρα και να μεταποιείται, ώστε να δημιουργείται προστιθέμενη αξία. Προβλέπεται μείωση του κόστους ενέργειας, διακοπή της υπερεκμετάλλευσης των πόρων για κερδοσκοπία και στροφή σε εναλλακτικές πράσινες τεχνολογίες υψηλών προδιαγραφών με πλήρη ασφάλεια και απόλυτο σεβασμό ως προς το περιβάλλον. Η παραγωγή υδρογόνου από ηλιακή ενέργεια και η αξιοποίηση όλων των εναλλακτικών μορφών ενέργειας προβάλλονται ως στρατηγικοί στόχοι και θα έχουν σαν κατάληξη την χρήση ελεύθερης ενέργειας, που είναι η νομοτελειακή χρήση ενέργειας για τον πλανήτη μας.
Στόχος είναι η Ελλάδα να καταστεί πλήρως αυτοδύναμη βιομηχανικά και ενεργειακά.
Η ενσωμάτωση αυτού του οράματος στην πράξη μπορεί να περιλαμβάνει:
Δημιουργία Βιομηχανικών Πάρκων στους αποκατεστημένους χώρους ορυχείων με έμφαση στο υδρογόνο και σε εναλλακτικές πράσινες τεχνολογίες υψηλών προδιαγραφών με πλήρη ασφάλεια και απόλυτο σεβασμό ως προς το περιβάλλον. Επανεκπαίδευση εργαζομένων σε τεχνολογίες πράσινης ενέργειας, ψηφιακές δεξιότητες και νέες βιομηχανικές εφαρμογές. Φορολογικά κίνητρα για μεταποιητικές επιχειρήσεις που δεσμεύονται να χρησιμοποιούν εγχώριες πρώτες ύλες. Δημιουργία ερευνητικών κέντρων για σπάνιες γαίες και στρατηγικά μέταλλα, σε συνεργασία με πανεπιστήμια και διεθνείς φορείς. Αναπροσαρμογή τιμολογιακής πολιτικής ενέργειας για να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων.
Η αποβιομηχανοποίηση της Δυτικής Μακεδονίας είναι ένα σοκ, αλλά μπορεί να γίνει αφετηρία για έναν νέο κύκλο ανάπτυξης. Οι προτάσεις που βασίζονται στην αυτάρκεια, στην αξιοποίηση των πόρων της χώρας, στην πράσινη ενέργεια και στην καινοτομία, όπως αυτές που παρουσιάζει η «Ελλήνων Συνέλευσις», μπορούν να λειτουργήσουν ως στρατηγικός χάρτης. Το ζητούμενο είναι η πολιτική βούληση και η κοινωνική συναίνεση που θα μετατρέψουν τη Δυτική Μακεδονία από «θύμα» αποβιομηχανοποίησης σε παράδειγμα επιτυχημένης μετάβασης.
Αλέξανδρος Γεωργιάδης
