Η Νάουσα υπήρξε επί δεκαετίες ένα από τα πιο ζωντανά βιομηχανικά κέντρα της Ελλάδας. Η πόλη, χτισμένη πάνω στα νερά του ποταμού Αράπιτσα, γνώρισε τεράστια ανάπτυξη μέσα από την κλωστοϋφαντουργία, τη ραπτική και την υφαντική τέχνη. Από τη «Βέτλανς Νάουσα» έως τη «Λαναράς-Κύρτσης», εργοστάσια και βιοτεχνίες έδιναν ζωή και ευημερία σε χιλιάδες οικογένειες.
Όμως η δεκαετία του ’90 σήμανε το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Τα εργοστάσια άρχισαν να κλείνουν, οι εργαζόμενοι να μένουν άνεργοι και η τοπική οικονομία να καταρρέει. Η βιομηχανική Νάουσα πέρασε στη μνήμη, αφήνοντας πίσω της μια βαθιά κοινωνική πληγή. Η πτώση των κλωστοϋφαντουργιών δεν ήρθε ξαφνικά. Ο ανταγωνισμός από φθηνές εισαγωγές, η αδυναμία εκσυγχρονισμού του εξοπλισμού, η έλλειψη επενδύσεων στην καινοτομία και η απουσία οργανωμένης κρατικής πολιτικής συνέβαλαν στην κατάρρευση.
Το ελληνικό κράτος παρέμεινε θεατής. Δεν υπήρξε στρατηγικό σχέδιο στήριξης των παραγωγικών μονάδων, ούτε μέτρα για να βοηθηθούν οι επιχειρήσεις να εκσυγχρονιστούν, να εξάγουν ή να επενδύσουν σε νέα τεχνολογία. Ενώ άλλες ευρωπαϊκές χώρες ενίσχυαν τους τομείς ένδυσης και υφαντουργίας, στην Ελλάδα κυριάρχησαν η αδιαφορία και η γραφειοκρατία. Ο ρόλος της Πολιτείας υπήρξε καθοριστικός. Αντί να προστατεύσει τη βιομηχανική της βάση, προτίμησε να «αγοράζει» χρόνο με προσωρινές επιδοτήσεις και ασαφείς υποσχέσεις.
Η έλλειψη φορολογικών κινήτρων, η υπερφορολόγηση και η δυσκολία πρόσβασης σε χρηματοδότηση έπνιξαν κάθε προσπάθεια ανασυγκρότησης. Έτσι, η Νάουσα, όπως και άλλες πόλεις της Μακεδονίας, βρέθηκε αντιμέτωπη με μαζική ανεργία, εσωτερική μετανάστευση και κοινωνική αποδιοργάνωση. Το κλείσιμο των εργοστασίων δεν σήμανε μόνο απώλεια θέσεων εργασίας. Σήμανε και απώλεια ταυτότητας. Η πόλη που κάποτε ζούσε μέσα στο ρυθμό των εργοστασίων βυθίστηκε σε σιωπή. Ολόκληρες γενιές, που είχαν μάθει να ζουν από τη βιομηχανία, βρέθηκαν χωρίς επαγγελματικό μέλλον. Τα υποσχόμενα προγράμματα επανεκπαίδευσης αποδείχθηκαν ανεπαρκή και η οικονομία της περιοχής δεν ανέκαμψε ποτέ πραγματικά.
Το μέλλον μπορεί να ξαναχτιστεί. Μια πολιτεία Δικαίου με όραμα και εθνική στρατηγική μπορεί να αναστήσει τον παραγωγικό ιστό της χώρας, στηρίζοντας τη βιοτεχνία, τη χειροποίητη τέχνη και την τοπική παραγωγή. Η στήριξη αυτή πρέπει να στηριχθεί σε συγκεκριμένους άξονες πολιτικής όπως φαίνεται και μέσα από τις Προγραμματικές Δηλώσεις του πολιτικού φορέα<<ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΝΕΛΕΥΣΙΣ>> όπως έχουν κατατεθεί στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου :
- Φορολογικά κίνητρα για μικρές και μεσαίες βιοτεχνίες, ώστε να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν.
- Ενίσχυση της παραγωγής ελληνικών πρώτων υλών, όπως βαμβάκι, λινό, μετάξι και κάνναβη, ώστε η χώρα να αποκτήσει αυτάρκεια.
- Επιδότηση εξοπλισμού και εκπαίδευσης νέων τεχνιτών, με στόχο την αναβίωση παραδοσιακών τεχνών (υφαντουργία, αγγειοπλαστική, αργυροχοΐα, σιδηρουργία, ξυλογλυπτική).
- Δημιουργία τοπικών εργαστηρίων και οικοτεχνιών για προϊόντα καπνού, ποτών, φυσικών χυμών και άλλων παραδοσιακών αγαθών, με προώθηση στην εγχώρια και διεθνή αγορά.
- Στήριξη των παραδοσιακών επαγγελμάτων με νέες τεχνολογίες – ώστε η ελληνική δημιουργικότητα να συνδεθεί με την καινοτομία.
- Καθιέρωση πιστοποιήσεων “Ελληνικής Παραγωγής” για προϊόντα που βασίζονται σε τοπικές πρώτες ύλες και χειροποίητη εργασία.
Μια τέτοια πολιτική δεν θα αποτελούσε μόνο οικονομική επένδυση, αλλά πολιτιστική αναγέννηση: θα επανέφερε στο προσκήνιο την ελληνική τέχνη, τη δεξιοτεχνία και τη δημιουργική αυτάρκεια που χαρακτήριζαν το γένος μας από την αρχαιότητα.
Η ιστορία της Νάουσας είναι μια υπενθύμιση ότι οι πόλεις δεν πεθαίνουν όταν κλείνουν τα εργοστάσια τους, πεθαίνουν όταν χάνουν το όραμά τους. Η αναγέννηση θα έρθει μόνο μέσα από μια πολιτεία που θα σέβεται και θα ενισχύει την παραγωγική βάση του τόπου, που θα επενδύει στη γνώση, στη χειροποίητη τέχνη και στην ελληνική ποιότητα. Η βιομηχανική κληρονομιά της πόλης δεν πρέπει να ξεχαστεί αλλά να αποτελέσει μάθημα για το μέλλον: ότι χωρίς όραμα, στρατηγική και ευθύνη, καμία ανάπτυξη δεν μπορεί να σταθεί όρθια.
Η Νάουσα και όχι μόνο αλλά και κάθε πόλη ή περιοχή μπορεί ξανά να γίνουν σύμβολα δημιουργίας Παγκοσμίως αρκεί εμείς οι Έλληνες να πιστέψουμε ξανά στη δύναμη των χεριών μας αφού πρώτα αποκαταστήσουμε την Δημοκρατία στην χώρα μας.
Αλέξανδρος Γεωργιάδης
