Η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται ανάμεσα στις πέντε περιφέρειες της χώρας με τα υψηλότερα ποσοστά πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat. Πίσω από τους αριθμούς ωστόσο κρύβεται μια βαθιά κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα που αγγίζει χιλιάδες οικογένειες. Η άλλοτε «ενεργειακή καρδιά της Ελλάδας» ζει εδώ και χρόνια την πιο δύσκολη περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της. Μετά το κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων η περιοχή βρίσκεται αντιμέτωπη με ανεργία μετανάστευση και ερήμωση. Η μετάβαση σε μια «πράσινη» οικονομία, που παρουσιάστηκε ως ευκαιρία εξελίσσεται για πολλούς κατοίκους σε ζήτημα επιβίωσης.
Σύμφωνα με πρόσφατα ευρωπαϊκά στοιχεία, το 36,3% του πληθυσμού της Δυτικής Μακεδονίας βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού ποσοστό από τα υψηλότερα στη χώρα. Την ίδια στιγμή, η ανεργία στην περιφέρεια παραμένει σχεδόν διπλάσια του εθνικού μέσου όρου, ενώ η μείωση του πληθυσμού τα τελευταία δέκα χρόνια ξεπερνά το 20%.
Η απολιγνιτοποίηση, που υλοποιήθηκε με ταχύ ρυθμό, δημιούργησε μια κενή αγορά εργασίας που δεν καλύφθηκε από νέες παραγωγικές δραστηριότητες. Χιλιάδες εργαζόμενοι βρέθηκαν χωρίς προοπτική ενώ δεκάδες μικρές επιχειρήσεις, που εξαρτώταν από τη ΔΕΗ και τις τοπικές μονάδες, κατέρρευσαν.
Η Δυτική Μακεδονία πλήρωσε ακριβά το τίμημα της ενεργειακής μετάβασης. Οι λιγνιτικές περιοχές, όπως η Πτολεμαΐδα, η Κοζάνη και η Φλώρινα έχασαν μέσα σε λίγα χρόνια το βασικό τους παραγωγικό ιστό. Αν και το σχέδιο «Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης» προβλέπει χρηματοδοτήσεις άνω του 1 δισ. ευρώ, τα έργα που θα μπορούσαν να απορροφήσουν την απώλεια θέσεων εργασίας προχωρούν με βραδύτητα.
«Η μετάβαση δεν μπορεί να είναι δίκαιη όταν ο κόσμος φεύγει» δηλώνει κάτοικος της Πτολεμαΐδας. «Δεν έχουμε χρόνο να περιμένουμε τις επενδύσεις χρειαζόμαστε δουλειές τώρα».
Πέρα από τις καθυστερήσεις οι τοπικοί φορείς επισημαίνουν και τον κίνδυνο να επαναληφθεί ένα παλιό λάθος: η εξάρτηση από μια μονοκαλλιέργεια. Αυτή τη φορά όχι του λιγνίτη αλλά των μεγάλων φωτοβολταϊκών πάρκων, που αν και συμβάλλουν στην πράσινη ενέργεια δεν δημιουργούν αντίστοιχες θέσεις εργασίας.
Η ανεργία παραμένει το μεγαλύτερο αγκάθι. Νέοι επιστήμονες τεχνικοί και επαγγελματίες εγκαταλείπουν την περιοχή είτε προς τα μεγάλα αστικά κέντρα είτε προς το εξωτερικό. Η μετανάστευση αυτή που ξεκίνησε τη δεκαετία της οικονομικής κρίσης εντάθηκε με την απολιγνιτοποίηση.
Στα χωριά της Εορδαίας, του Βοΐου και των Πρεσπών, η ερήμωση είναι εμφανής. Κλειστά σχολεία εγκαταλειμμένα σπίτια και περιορισμένες υπηρεσίες υγείας αποτυπώνουν τη νέα πραγματικότητα. Η δημογραφική γήρανση επιβαρύνει ακόμα περισσότερο την κοινωνική συνοχή.
Η φτώχεια στη Δυτική Μακεδονία δεν είναι μόνο εισοδηματική είναι ενεργειακή οικογένειες που δυσκολεύονται να θερμάνουν τα σπίτια τους τον χειμώνα είναι εκπαιδευτική παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλον χωρίς προοπτική. Είναι ψυχολογική άνθρωποι που χάνουν την ελπίδα ότι η περιοχή τους μπορεί να αναγεννηθεί.
Η εικόνα αυτή δεν είναι αναπόφευκτη αλλά αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών και καθυστερημένων αντιδράσεων. Όπως σημειώνει έκθεση του ΙΟΒΕ(Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών) η έλλειψη συντονισμού μεταξύ κεντρικού κράτους και τοπικής αυτοδιοίκησης καθυστερεί την απορρόφηση των διαθέσιμων κονδυλίων στερώντας από την περιφέρεια κρίσιμες ευκαιρίες ανάπτυξης.
Η λύση δεν είναι μία απαιτείται ένα συνδυασμένο σχέδιο που θα στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες:
- Επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό. Στοχευμένα προγράμματα κατάρτισης για πρώην εργαζόμενους της ΔΕΗ και νέους ανέργους σε τομείς όπως οι ΑΠΕ, η πράσινη γεωργία, η ενεργειακή αποδοτικότητα και η ψηφιακή τεχνολογία.
- Κίνητρα για μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ενίσχυση της αγροδιατροφής, του βιώσιμου τουρισμού και της βιοτεχνίας, με ευέλικτα εργαλεία χρηματοδότησης και χαμηλή γραφειοκρατία.
- Υποδομές και επενδύσεις με τοπικό αποτύπωμα. Έργα που δημιουργούν πραγματικές θέσεις εργασίας και όχι απλώς στατιστικές απορρόφησης κονδυλίων.
- Ενίσχυση του κοινωνικού κράτους. Καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, παιδείας και πρόνοιας ειδικά για οικογένειες με παιδιά και ηλικιωμένους.
Σε αντίθεση του καθεστωτικού αφηγήματος περί χρηματοδοτήσεως μέσω Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Ταμείου Ανάκαμψης, Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης και λοιπών εύηχων προγραμμάτων και στο πλαίσιο του δημόσιου διαλόγου για την αναγέννηση της Δυτικής Μακεδονίας και όχι μόνο, η Ελλήνων Συνέλευσις καταθέτει ένα διαφορετικό όραμα: μια Πολιτεία που θα παρέχει εργασία και ασφάλεια σε όλους τους πολίτες της, μέσα από τη λειτουργία της ίδιας της παραγωγικής δομής της. Σύμφωνα με την πρότασή της η ανάπτυξη στηρίζεται στην ένταξη της καινοτομίας και της τεχνολογίας αιχμής στην παραγωγή ώστε κάθε πολίτης να συμμετέχει ενεργά με έργο και ανταμοιβή που βασίζεται στην παραγωγικότητα και την ποιότητα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην τρίτη ηλικία που θεωρείται θεμέλιο σοφίας και εμπειρίας. Η Ελλήνων Πολιτεία προβλέπει τη δημιουργία σύγχρονων πάρκων φιλοξενίας και δραστηριοτήτων όπου οι ηλικιωμένοι θα απολαμβάνουν ολοκληρωμένη ιατρική φροντίδα δυνατότητες ενασχόλησης και ενεργής κοινωνικής ζωής. Το όραμα αυτό όπως αναφέρεται στοχεύει να καταστήσει την τρίτη ηλικία αυτάρκη και σεβαστή προτείνοντας μια Πολιτεία που θα βασίζεται στην αξιοκρατία την ανταποδοτικότητα και τον σεβασμό προς τον άνθρωπο και το περιβάλλον.
Η Δυτική Μακεδονία δεν ζητά προνόμια ζητά δικαιοσύνη. Έδωσε στην Ελλάδα ενέργεια για δεκαετίες πληρώνοντας το περιβαλλοντικό και κοινωνικό τίμημα. Τώρα χρειάζεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, που να εξασφαλίζει εργασία ασφάλεια και αξιοπρέπεια για όλους.
Η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός δεν είναι στατιστικές έννοιες είναι καθημερινότητα. Αν η «δίκαιη μετάβαση» μείνει σύνθημα, η περιοχή κινδυνεύει να μετατραπεί σε ενεργειακή έρημο. Αν όμως γίνει πράξη η Δυτική Μακεδονία μπορεί να γίνει το παράδειγμα μιας νέας βιώσιμης Ελλάδας που δεν αφήνει κανέναν πίσω.
Αλέξανδρος Γεωργιάδης
